Bỏ qua đến nội dung
Thứ Tư, ngày 18/11/2026
Đường dây nóng: 0989655036
Thứ Hai – Thứ Sáu: 07h30 – 12h00 | 13h30 – 17h00
Trung tâm Phục vụ Hành chính công Xã Xuân Lâm
Quốc huy Việt Nam

Trung tâm Phục vụ Hành chính công

Xã Xuân Lâm

Tỉnh Nghệ An

Chuyên nghiệp – Minh bạch – Hiệu quả – Phục vụ nhân dân Hành chính phục vụ • Đồng hành cùng người dân
Lễ tế tại di tích cấp Quốc gia Đền Hữu
DI SẢN VĂN HÓA

Di tích lịch sử – văn hóa

Hệ thống di tích phong phú, phân bố rộng khắp – những “chứng nhân lịch sử” phản ánh quá trình hình thành và phát triển của làng xã Xuân Lâm qua nhiều thế kỷ.

63Di tích các loại
4Di tích cấp Quốc gia
10Di tích cấp tỉnh

Danh mục di tích tiêu biểu (9)

Công tác bảo tồn, trùng tu và phát huy giá trị di tích

Nằm lặng lẽ nhưng vững chãi ở phía Nam tả ngạn sông Lam, Xuân Lâm – xã miền núi của tỉnh Nghệ An – hiện lên như miền đất giao hòa giữa thiên nhiên khoáng đạt và chiều sâu trầm tích lịch sử. Ở nơi ấy, dáng núi uốn mình ôm ấp xóm làng, dòng sông Lam bền bỉ chảy qua bao thế hệ, bồi đắp không chỉ phù sa mà còn nuôi dưỡng tâm hồn và cốt cách con người. Trải qua những thăng trầm của thời gian, cùng nhiều lần điều chỉnh địa giới hành chính, Xuân Lâm hôm nay được tổ chức thành 32 xóm, mỗi xóm là một không gian văn hóa riêng, mang những nét đặc trưng độc đáo về địa hình, điều kiện tự nhiên, phong tục tập quán và sinh hoạt cộng đồng. Sự đa dạng ấy không làm phai nhạt bản sắc chung, trái lại đã kết tinh nên một Xuân Lâm giàu truyền thống, đậm đà hồn quê xứ Nghệ – nơi con người thủy chung với đất đai, gắn bó với làng xóm và luôn trân trọng, gìn giữ những giá trị lịch sử, văn hóa mà cha ông để lại.

Trong tiến trình dựng làng, lập xã, Xuân Lâm sớm trở thành nơi quy tụ của những người yêu nước, yêu quê hương, có tinh thần cách mạng kiên trung. Nhân dân nơi đây nổi tiếng đoàn kết, cần cù lao động, sáng tạo, hiếu học và giàu lòng yêu nước. Những giá trị ấy không chỉ được lưu truyền qua lời ăn tiếng nói, nếp sống sinh hoạt mà còn được kết tinh rõ nét trong hệ thống di tích lịch sử – văn hóa phong phú, phân bố rộng khắp trên địa bàn xã.

Hiện nay, Xuân Lâm có tổng cộng 63 di tích các loại, trong đó có 4 di tích được xếp hạng cấp quốc gia và 10 di tích cấp tỉnh. Tiêu biểu có Đền Hữu, Đền Hai Hầu, Đền thờ Nguyễn Sỹ Sách, Nhà thờ Nguyễn Sỹ, Nhà thờ Lê Kim, chùa Giai… Mỗi di tích là một dấu mốc thời gian, một “chứng nhân lịch sử” phản ánh sinh động quá trình hình thành, phát triển của làng xã qua nhiều thế kỷ. Ở đó, không chỉ lưu giữ dấu ấn của các bậc tiền nhân, các anh hùng hào kiệt, danh nhân văn hóa, mà còn phản ánh sức sống bền bỉ, ý chí kiên cường của cộng đồng cư dân Xuân Lâm trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước.

Lễ tế tại di tích cấp Quốc gia Đền Hữu
Lễ tế tại di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia Đền Hữu

Có thể nói, hệ thống di tích trên địa bàn xã là những tư liệu lịch sử – văn hóa có giá trị, phản ánh mối liên hệ chặt chẽ giữa quá khứ và hiện tại, góp phần đưa lịch sử hiện hữu sinh động trong đời sống cộng đồng dân cư. Thông qua các di tích, những giá trị truyền thống về lịch sử, văn hóa, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” được gìn giữ và truyền tải một cách trực quan, bền vững qua nhiều thế hệ. Đây không chỉ là cơ sở quan trọng phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục lịch sử địa phương mà còn là điểm tựa tinh thần, góp phần bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào quê hương, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân.

Tuy nhiên, cũng như nhiều địa phương khác, các di tích lịch sử ở Xuân Lâm đã và đang phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử, sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh, cùng với tác động khắc nghiệt của khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, nhiều di tích đã xuống cấp nghiêm trọng. Bên cạnh đó, sự tác động vô tình hoặc hữu ý của con người trong quá trình sinh hoạt, xây dựng cũng khiến không ít công trình bị hư hỏng, biến dạng, thậm chí đứng trước nguy cơ mai một.

Có những mái đền, mái chùa đã rêu phong, nứt vỡ; có những hạng mục kiến trúc, điêu khắc cổ bị bào mòn theo thời gian; có những giá trị văn hóa phi vật thể gắn với di tích đang dần phai nhạt trong đời sống hiện đại. Đó là nỗi trăn trở không chỉ của chính quyền địa phương mà còn của đông đảo người dân – những người luôn coi di tích là một phần máu thịt của quê hương mình.

Nhận thức sâu sắc vai trò, ý nghĩa của di tích lịch sử – văn hóa, kiến trúc nghệ thuật đối với đời sống tinh thần của nhân dân và sự phát triển bền vững của địa phương, trong những năm gần đây, xã Xuân Lâm đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, thiết thực nhằm bảo tồn, trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích trên địa bàn.

Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia Đền Hữu
Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia Đền Hữu

Thực hiện tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” và Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XI) về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước”, cấp ủy, chính quyền đã tăng cường chỉ đạo các phòng chuyên môn tổ chức quán triệt đầy đủ các quy định của pháp luật về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử.

Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh với nhiều hình thức đa dạng, phong phú, phù hợp với từng đối tượng, từng xóm làng. Thông qua các buổi sinh hoạt chi bộ, họp dân, hoạt động văn hóa – văn nghệ, hệ thống truyền thanh cơ sở…, ý thức trách nhiệm của người dân trong việc giữ gìn, bảo vệ di tích ngày càng được nâng cao. Việc bảo tồn di tích không còn là trách nhiệm riêng của Nhà nước mà đã trở thành việc làm tự giác, thường xuyên của cộng đồng.

Song song với đó, xã Xuân Lâm đã chỉ đạo bộ phận chuyên môn tiến hành kiểm kê, đánh giá hiện trạng của từng di tích, xác định mức độ xuống cấp để xây dựng phương án tu bổ, trùng tu phù hợp. Trong quá trình thực hiện, địa phương đặc biệt chú trọng nguyên tắc bảo tồn nguyên gốc, tôn trọng yếu tố lịch sử, văn hóa, kiến trúc truyền thống; ưu tiên đầu tư cho các di tích đã được xếp hạng và những di tích có vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân.

Nguồn lực cho công tác trùng tu được huy động từ nhiều kênh: ngân sách Nhà nước, sự hỗ trợ của cấp trên, đóng góp của con em quê hương xa quê và sự chung tay, góp sức của nhân dân địa phương. Chính sự đồng thuận đó đã tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp nhiều di tích được “hồi sinh”, trở thành không gian sinh hoạt văn hóa, tâm linh trang nghiêm, lành mạnh.

Khuôn viên di tích cấp tỉnh Chùa Giai
Mặt bằng tổng thể khuôn viên di tích cấp tỉnh Chùa Giai

Di tích lịch sử không chỉ là những công trình kiến trúc cổ hay các dấu tích vật chất còn lại của quá khứ. Quan trọng hơn, đó là những tư liệu lịch sử – văn hóa trực quan, có giá trị to lớn trong việc phản ánh tiến trình hình thành và phát triển của cộng đồng qua các thời kỳ. Thông qua hệ thống di tích, các giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng và đạo lý tốt đẹp của dân tộc được thể hiện một cách sinh động, gắn liền với đời sống, con người và không gian văn hóa địa phương, được gìn giữ và truyền nối qua nhiều thế hệ.

Mỗi di tích là một “bảo tàng mở” về nghệ thuật, kiến trúc, điêu khắc, trang trí và là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa phi vật thể quý báu như lễ hội truyền thống, phong tục, tập quán, tín ngưỡng dân gian. Gìn giữ di tích vì thế không chỉ là bảo vệ những thành quả vật chất của cha ông để lại, mà còn là tiếp nối mạch nguồn văn hóa, kế thừa và phát huy sáng tạo những giá trị phù hợp với nhịp sống hiện đại.

Ở Xuân Lâm, các di tích lịch sử ngày càng phát huy vai trò trong việc giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ; góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, gắn kết cộng đồng và làm giàu đời sống tinh thần của nhân dân. Những bước chân về đền, chùa trong các dịp lễ, tết không chỉ là hành trình tâm linh mà còn là hành trình trở về cội nguồn, để mỗi người thêm hiểu, thêm yêu và có trách nhiệm hơn với quê hương mình.

Ngày nay, trên dải đất hình chữ S, từ Bắc chí Nam, nơi đâu cũng có những di tích mang dấu ấn của các thời đại lịch sử khác nhau. Hòa cùng dòng chảy chung đó, hệ thống di tích lịch sử trên địa bàn xã Xuân Lâm đã, đang và sẽ tiếp tục góp phần làm phong phú kho tàng văn hóa dân tộc, giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam.

Công tác bảo tồn, trùng tu, tôn tạo di tích ở Xuân Lâm vì thế không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn là trách nhiệm lâu dài đối với các thế hệ mai sau. Gìn giữ hôm nay là để trao truyền ngày mai, để lịch sử không bị lãng quên, để mạch nguồn văn hóa quê hương tiếp tục chảy mãi trong dòng chảy phát triển của đất nước.

Xuân Lâm – vùng đất giàu truyền thống, giàu ký ức và giàu khát vọng – đang từng ngày lặng lẽ nhưng bền bỉ gìn giữ những dấu ấn của quá khứ, như một cách trân trọng lịch sử và vững tin bước tới tương lai./.

Nguyễn Trọng Trung

chuyên viên Phòng Văn hoá – Xã hội

Nguồn tư liệu: Cổng Thông tin điện tử xã Xuân Lâm (xuanlam.nghean.gov.vn).